नेपाली कांग्रेसमा गगन–विश्वप्रकाशको ‘विद्रोह’: नयाँ युगको सङ्केत कि विभाजनको संघार ?

नेपाली कांग्रेसको गौरवशाली इतिहास अहिले एउटा यस्तो निर्णायक र जटिल मोडमा आइपुगेको छ, जहाँबाट पार्टीको भविष्यले नयाँ दिशा लिने निश्चित छ। भर्खरै सम्पन्न विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापा सभापतिमा निर्वाचित हुनु र त्यसलगत्तै संस्थापन पक्ष (देउवा समूह) ले उनलाई कारबाही गर्नुले कांग्रेसभित्र एउटा समानान्तर सत्ताको औपचारिक जन्म भएको छ। माघ २१ गते ललितपुरको कुपण्डोलमा बसेको गगन थापा नेतृत्वको केन्द्रीय कार्यसमितिको पहिलो बैठकले गरेका निर्णयहरूले यो विद्रोह केवल वैचारिक मात्र नभई पूर्ण रूपमा प्रशासनिक र रणनीतिक रहेको स्पष्ट पारेको छ।

देउवाको विरासतमाथि ‘प्रशासनिक कू’

कुपण्डोल बैठकको सबैभन्दा साहसिक र विवादास्पद निर्णय भनेको पार्टीका आधिकारिक कागजात र निर्णयहरूमा शेरबहादुर देउवाको हस्ताक्षर विस्थापित गरी नवनिर्वाचित सभापति गगन थापाको हस्ताक्षर चलाउने घोषणा हो। यो निर्णयले कांग्रेसभित्र दशकौँदेखि कायम देउवाको वर्चस्वलाई सिधै चुनौती दिएको छ। पार्टीको छाप, विधान र नेतृत्वको वैधानिकता अब सडक र सदनबाट सरेर निर्वाचन आयोगको इजलासमा पुगेको छ। गगन थापाले “यो जोखिम उठाउनैपर्थ्यो” भन्नुले उनी अब कुनै पनि मूल्यमा पछि हट्ने मुडमा छैनन् भन्ने देखाउँछ। यो कदमले कांग्रेसलाई कानुनी रूपमा दुई फ्याक बनाउने जोखिम बढाए पनि परिवर्तनकारी कार्यकर्तामा भने नयाँ उत्साह भरेको छ।

निर्वाचन लक्षित नयाँ सारथि: गगन र विश्वप्रकाशको रणनीतिक मोर्चा

पार्टीभित्रको आन्तरिक कलहकै बीच गगन थापा नेतृत्वको टोलीले आगामी निर्वाचनको तयारीलाई तीव्रता दिएको छ। सभापति थापा आफैँले ‘निर्वाचन घोषणापत्र समिति’ को नेतृत्व लिनु र उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मालाई ‘निर्वाचन परिचालन समिति’ को जिम्मेवारी सुम्पिनुले यो समूह अब केवल रक्षात्मक मात्र छैन भन्ने पुष्टि गर्छ। विश्वप्रकाश शर्माले आफूमाथिको कारबाहीलाई सामान्य मान्दै “गगन थापा नै देश बदल्न सक्ने मान्छे हो” भनी गरेको सार्वजनिक उद्घोषले यो विद्रोहलाई भावनात्मक र वैचारिक उचाइ दिएको छ। घोषणापत्र र परिचालन जस्ता महत्वपूर्ण पाटामा युवा नेतृत्वको पकड हुनुले अबको कांग्रेस ‘एजेन्डा र एक्सन’ को राजनीतिमा केन्द्रित हुने सङ्केत गर्छ।

वैधानिकताको लडाइँ र निर्वाचन आयोगको भूमिका

गगन थापा नेतृत्वको कांग्रेस निर्वाचन आयोग पुग्नुले अबको लडाइँ ‘कागजी र कानुनी’ हुने निश्चित छ। पुस २७ देखि ३० सम्मको विशेष महाधिवेशन विधानसम्मत रहेको दाबी गगन पक्षको छ भने देउवा पक्षले यसलाई अनुशासनको उल्लंघन र अवैधानिक भनिरहेको छ। यदि निर्वाचन आयोगले गगन थापाको नेतृत्वलाई आधिकारिकता दिएमा नेपाली कांग्रेसमा एउटा ‘मौन क्रान्ति’ सफल हुनेछ। तर, यदि आयोगले देउवा पक्षलाई नै आधिकारिक मानेमा, गगन–विश्वप्रकाश समूहले नयाँ दल दर्ता गर्नुपर्ने वा ‘विद्रोही कांग्रेस’ को रूपमा चुनावमा जानुपर्ने कठिन परिस्थिति आउन सक्छ। यसले कांग्रेसको आधिकारिक चुनाव चिन्ह ‘रुख’ कसको हुने भन्नेमा ठूलो अन्योल सिर्जना गर्नेछ।

कार्यकर्तामा अन्योल र भविष्यको चुनौती

पार्टीको यो ध्रुवीकरणले गाउँ–गाउँका इमानदार कार्यकर्तालाई भने ठूलो संकटमा पारेको छ। एकातिर शेरबहादुर देउवाको ‘संस्थापन शक्ति’ छ भने अर्कोतिर गगन–विश्वप्रकाशको ‘लोकप्रियता र आशा’। एउटै पार्टीका दुईवटा केन्द्रीय समिति र दुईवटा सभापति हुँदा आगामी निर्वाचनमा कांग्रेसको भोट नराम्ररी विभाजित हुने खतरा छ। यसको प्रत्यक्ष फाइदा विपक्षी कम्युनिष्ट दलहरूलाई पुग्ने निश्चित छ। गगन थापाले दाबी गरेझैँ “कांग्रेस छ” भन्ने भरोसा पुनः स्थापित गर्न उनले अब केवल आफ्नो गुटलाई मात्र होइन, आम नागरिक र अन्योलमा रहेका कार्यकर्तालाई पनि विश्वासमा लिनुपर्नेछ।

समग्रमा,
नेपाली कांग्रेस अहिले एउटा ‘सर्जिकल अपरेसन’ बाट गुज्रिरहेको छ। गगन थापाको नेतृत्वमा भएको यो विद्रोहले कांग्रेसलाई आधुनिक, गतिशील र मुद्दाकेन्द्रित बनाउने सम्भावना बोकेको छ, तर यसका लागि उनले देउवा पक्षको सत्ता–शक्ति र कानुनी अड्चनको पहाड काट्नुपर्नेछ। कुपण्डोलको बैठकले गरेका निर्णयहरूले कांग्रेसलाई यस्तो विन्दुमा पुर्‍याएको छ जहाँबाट कि त कांग्रेसको पूर्ण रूपान्तरण हुनेछ, कि त यो गौरवशाली इतिहास बोकेको पार्टी आफ्नै आन्तरिक द्वन्द्वको भुमरीमा फसेर विसर्जनको बाटोमा लाग्नेछ। अबको केही महिना कांग्रेसका लागि “हुने वा नहुने” (To be or not to be) को कठिन परीक्षा हुनेछ।