ऋषि धमलाको राजनीति हो कि ‘नौटंकी’ ?

पत्रकारिताको लामो अनुभवपछि राजनीतिमा होमिएका ऋषि धमलाको पछिल्लो गतिविधि यतिबेला चर्चा र विवादको केन्द्रमा छ। आगामी फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधिसभाको उपनिर्वाचनका लागि रौतहट क्षेत्र नम्बर ४ बाट ‘आम जनता पार्टी’ को तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका धमलाले आफ्नो चुनावी अभियानलाई अलि भिन्न र नाटकीय शैलीमा अगाडि बढाएका छन्। तर, उनले अपनाएको यो शैलीलाई लिएर अहिले एउटा गम्भीर प्रश्न उठेको छ— यो ऋषि धमलाको राजनीति हो कि ‘नौटंकी’ ?

नेपालको पत्रकारितामा ‘अन्तर्वार्ता लिने’ आक्रामक शैलीका कारण सधैँ चर्चामा रहने ऋषि धमला अहिले आफैँ परीक्षणको घेरामा छन्। उनले प्रभु साह नेतृत्वको आम जनता पार्टी (आजपा) बाट ‘मोबाइल’ चुनाव चिह्न लिएर उम्मेदवारी दिनुलाई धेरैले राजनीतिक महत्त्वाकांक्षाका रूपमा हेरेका छन्। धादिङ स्थायी घर भए पनि उनले रौतहट रोज्नुको मुख्य आधार प्रभु साहको क्षेत्रगत प्रभाव नै हो। धमलाले आफूलाई भ्रष्टाचार विरोधी र इमानदार पात्रका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन्। तर, दशकौँसम्म सत्ता र शक्तिको निकट रहेर पत्रकारिता गरेका व्यक्ति अचानक मधेशका जनताको मुक्तिदाता बन्ने दाबी गर्दै मैदानमा उत्रिँदा धेरैले यसलाई ‘राजनीतिक अवसरवाद’को संज्ञा दिएका छन्। उनले पत्रकारितामा आर्जन गरेको ‘सेलिब्रेटी’ छविलाई भोटमा बदल्ने रणनीति लिए पनि राजनीतिक धरातलमा उनको उपस्थिति कति गम्भीर छ भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ।

धमलाको चुनावी प्रचारशैली कुनै गम्भीर राजनीतिक अभियानभन्दा बढी ‘प्रहसन’ जस्तो देखिएको छ। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेका उनका भिडियोहरूमा उनी कहिले जेरी पकाइरहेका, कहिले आरा चलाइरहेका त कहिले खेतमा कोदालो खनिरहेका देखिन्छन्। अझ, घरदैलोका क्रममा मतदाताको अवस्था देखेर क्यामेराकै अगाडि ‘भक्कानिएर रोएको’ दृश्यले उनलाई ट्रोलको पात्र समेत बनाएको छ। मतदाताको सहानुभूति बटुल्न ‘इमोसनल कार्ड’ खेल्ने उनको यो शैलीलाई आलोचकहरूले ‘शुद्ध नौटंकी’ भनेका छन्। उनले “म अब टुरिस्ट उम्मेदवार बन्दिनँ, रौतहटमै घरजम गर्छु” भन्दै गरेको घोषणालाई पनि धेरैले पत्याउन सकेका छैनन्। केवल चुनाव जित्नका लागि देखाइने यस्ता ‘स्टन्ट’ले मधेशका आधारभूत समस्या समाधान गर्ने ठोस योजनालाई ओझेलमा पारेको देखिन्छ।

रौतहट क्षेत्र नम्बर ४ को चुनावी अंकगणित धमलाका लागि निकै चुनौतीपूर्ण छ। यो क्षेत्रमा नेपाली कांग्रेसका देवप्रसाद तिमिल्सिना एक स्थापित र शक्तिशाली उम्मेदवार हुन्, जसले यसअघि लगातार दुई पटक निर्वाचन जितेका छन्। त्यस्तै, माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी मिलेर बनेको ‘नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)’ का रामकुमार भट्टराई र नेकपा एमालेका रामजी साहजस्ता पुराना नेताहरूसँग धमलाले प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्नेछ। यहाँको मतदाताको मनोविज्ञान र दलीय पकड निकै पुरानो र बलियो छ। यस्तो अवस्थामा धमलासँग न त बलियो स्थानीय सङ्गठन छ, न त उनीसँग यहाँको भूगोलको लामो अनुभव नै छ। उनी पूर्णतः प्रभु साहको व्यक्तिगत साख र आफ्नो ‘मिडिया म्यानुपुलेसन’को भरमा छन्। केवल ‘भाइरल’ भएर वा ‘आँसु’ झारेर मात्र स्थापित दलहरूलाई पराजित गर्नु धमलाका लागि असम्भवप्रायः चुनौती हो।

धमलाले उठाएका मलखाद, सिँचाइ, शिक्षा र स्वास्थ्यका मुद्दाहरू रौतहटका वास्तविक समस्या हुन्। तर, यी मुद्दा समाधानका लागि उनीसँग के कस्ता नीतिगत योजनाहरू छन् भन्ने कुरा उनको प्रचारमा कतै देखिँदैन। बरु, उनी सधैँझैँ ‘हाइलाइट’ हुनका लागि नयाँ-नयाँ स्टन्टहरू गर्न व्यस्त छन्। उनले आफूलाई ‘भ्रष्टाचार विरोधी’ भने पनि उनको राजनीतिक आबद्धता र विगतका सम्बन्धहरूले उनको शुद्धतामाथि प्रश्न उठाउँछन्। रास्वपाका गणेश पौडेल जस्ता युवा उम्मेदवारको उपस्थितिले गर्दा पनि ‘नयाँ’ खोज्ने मतदाताका लागि धमला पहिलो प्राथमिकतामा नपर्न सक्छन्। उनले चुनावी मैदानलाई केवल चर्चा कमाउने माध्यम बनाइरहेका छन् वा साँच्चै रौतहटको परिवर्तनका लागि आएका हुन् भन्ने कुरा उनको व्यवहार र एजेन्डाले पुष्टि गर्न सकेको छैन।

अन्त्यमा,
ऋषि धमलाको उम्मेदवारी र उनको प्रचारशैलीले नेपालको निर्वाचन प्रणालीमा बढ्दो ‘सस्तो लोकप्रियता’ लाई उजागर गरेको छ। क्यामेराको अगाडि अभिनय गर्नु र वास्तविक राजनीतिमा जनताको मन जित्नु दुई फरक कुरा हुन्। यदि धमलाले यो ‘नौटंकी’ भनिएको शैलीलाई भोटमा बदल्न सके भने त्यो उनको सफलता मानिनेछ, अन्यथा यो केवल एउटा बिर्सनलायक चुनावी स्टन्टमा सीमित हुनेछ। रौतहटका जनताले उनको ‘आँसु’मा विश्वास गर्छन् कि पुराना दलको ‘सङ्गठन र एजेन्डा’मा, त्यसको फैसला फागुन २१ गते हुने मतदानले प्रष्ट पार्नेछ। तर यतिबेला धमलाले रौतहटको निर्वाचनलाई एउटा ‘हास्य-प्रधान नाटक’को रूपमा भने रूपान्तरण गरिदिएका छन्।