स्वर्णिमको ‘अग्निपरीक्षा’ र कांग्रेसको ‘अस्तित्व रक्षा’

नीतिगत भ्रष्टाचारको छायामा रुमल्लिएको राजनीति

नेपाली राजनीतिको रङ्गमञ्चमा अहिले दुईवटा दृश्य समानान्तर रूपमा मञ्चन भइरहेका छन् । पहिलो– अर्थतन्त्रको बागडोर सम्हालेका ‘टेक्नोक्रेटु’ अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको नैतिकताको चर्को दाबी र उनीमाथि लागेका गम्भीर आरोपहरू । दोस्रो– मुलुककै जेठो लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेसभित्रको बढ्दो अन्तरद्वन्द्व र अस्तित्वको संकट ।

यी दुवै दृश्यको केन्द्रमा छ– ‘विश्वास’ । जनताको विश्वास, पार्टीका कार्यकर्ताको विश्वास र राज्य संयन्त्रप्रतिको विश्वास । बिहीबार सार्वजनिक लेखा समितिको बैठकमा अर्थमन्त्री वाग्लेले दिएको चुनौती र राप्रपा सांसद खुस्बु ओलीले पेस गरेको तथ्याङ्कु ले सिंहदरबारको नीतिगत भ्रष्टाचार कति गहिरो छ भन्ने सङ्केत गर्छ भने, अर्कोतिर बाँसबारीबाट डा. प्रकाशशरण महतले दिएको चेतावनीले कांग्रेस कति कमजोर धरातलमा उभिएको छ भन्ने देखाउँछ ।

स्वर्णिमको ‘दुई रुपैयाँ’ वाला चुनौतीस् साहस कि रक्षात्मक रणनीतिर ?

अर्थमन्त्री डा। स्वर्णिम वाग्ले बौद्धिक र तार्किक नेता मानिन्छन् । तर, सार्वजनिक लेखा समितिमा उनले जुन शैलीमा आफ्नो बचाउ गरे, त्यसले उनी निकै दबाबमा रहेको आभास दिन्छ । विद्युतीय सवारी साधन  (EV)  को करका दर हेरफेर हुनुअघि नै सूचना चुहावट गरेर सीमित व्यापारिक घरानालाई लाभ पुर्‍याएको आरोप उनीमाथि लाग्दै आएको छ ।

वाग्लेले समितिमा भने, “स्वर्णिम वाग्लेले दुई रुपैयाँ कहीँ बदमासी गरेको छ भने म अर्थमन्त्री मात्र होइन, सांसद मात्र होइन, म सार्वजनिक जीवन नै त्याग गर्न तयार छु ।”
यो निकै भारी अभिव्यक्ति हो । सार्वजनिक जीवन त्याग गर्ने घोषणा गर्नु भनेको आफ्नो राजनीतिक करिअरलाई नै दाउमा राख्नु हो ।

तर, प्रश्न उठ्छ– के नेपालको नीतिगत भ्रष्टाचारमा दुई रुपैयाँ को भौतिक लेनदेन नै देखिनुपर्छ र ? नीतिगत भ्रष्टाचार त कागजमा हुन्छ, जसले राज्यको ढुकुटीमा अर्बौँको खाडल बनाउँछ तर व्यक्तिलाई स्वच्छ देखाउन सक्छ । वाग्लेमाथि लागेको आरोप सूचना चुहावटको हो, जुन प्रमाणित गर्न निकै कठिन मानिन्छ । तर, करका दर हेरफेर हुनुअघि नै निश्चित कम्पनीका सयौँ गाडी भन्सार पास हुनुले  संयोगु माथि प्रश्न त उठ्छ नै । वाग्लेको यो चुनौतीले उनलाई नैतिक रूपमा उच्च त देखाउला, तर खुस्बु ओलीले उठाएका प्राविधिक प्रश्नहरूको जवाफ भने अझै अधुरो छ ।

खुस्बु ओलीको जिकिर: ५ अर्बको राजस्व छिद

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीकी प्रमुख सचेतक खुस्बु ओलीले लेखा समितिमा जुन तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिन्, त्यसले भन्सार प्रशासन र अर्थ मन्त्रालयको मिलेमतोलाई नाङ्गो झार पारेको छ । उनको दाबी छ– गाडीको सिट सङ्ख्यामा हेरफेर गरेर राज्यलाई ५ अर्बभन्दा बढी घाटा पुर्‍याइएको छ ।

यो कुनै सामान्य आरोप होइन । ७ देखि ८ सिटको गाडीलाई फोल्डिङ सिट राखेर ११ सिटको देखाइ ३० प्रतिशत लाग्ने भन्सारलाई १० प्रतिशतमा झारिएको छ । यसैगरी १५ देखि १८ सिट कायम गरी भन्सार १ प्रतिशतमा झारिएको विषयले के देखाउँछ भने, राज्यको ऐन-नियमलाई व्यापारीको लाभका लागि कसरी बङ्ग्याइन्छ ।

ओलीका अनुसार, यस्ता ५ हजारभन्दा बढी गाडी भित्रिइसकेका छन् । यदि यो सत्य हो भने, यो भ्रष्टाचार मात्र होइन, यो राज्यकोषमाथि गरिएको डकैती हो । अर्थमन्त्रीले दुई रुपैयाँको इमान्दारिताको कुरा गरिरहँदा उनको नाकमुनि ५ अर्बको राजस्व हिनामिना भएको तथ्य बाहिर आउनुले उनको कार्यक्षमतामाथि ठूलो प्रश्न चिन्ह खडा गरिदिएको छ । मन्त्री र सचिवलाई यसबारे सोध्दा जानकारी प्राप्त नभएको भन्नुले प्रशासन संयन्त्रले राजनीतिक नेतृत्वलाई कसरी अन्धकारमा राख्छ वा नेतृत्व नै कसरी मौन बस्छ भन्ने छर्लङ्ग पार्छ ।

कांग्रेसको संकटस् महतको चिन्ता र गगनको चुनौती

जब अर्थमन्त्री वाग्ले सिंहदरबारमा आरोपहरूको प्रतिवाद गर्दै थिए, ठिक त्यही बेला बाँसबारीमा पूर्व अर्थमन्त्री एवं कांग्रेस नेता डा. प्रकाशशरण महतले पार्टीको भविष्यबारे गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै थिए । डा.महतको निष्कर्ष छ– “कांग्रेसभित्र बृहत्तर एकता नभए पुनरुत्थान कठिन छ ।”
नेपाली कांग्रेस अहिले दुई धारमा विभाजित छ । एउटा धार, जो १५औँ महाधिवेशनलाई नियमित प्रक्रियाबाट लैजान चाहन्छ (देउवा-महत समूह) र अर्को धार, जो विशेष महाधिवेशनमार्फत नेतृत्व परिवर्तनको हतारोमा छ (गगन-विश्वप्रकाश समूह) ।
डा. महतले स्पष्ट शब्दमा भनेका छन् कि गगन थापाहरूले प्राविधिक रूपमा नेतृत्व पाए पनि उनीहरूले सबैलाई समेट्न सकेका छैनन् । यसले कार्यकर्तामा विचलन ल्याएको छ र पार्टी छाड्ने क्रम बढेको छ । कांग्रेस संसद्‌मा ठूलो दल भए पनि सत्ता राजनीति र सांगठनिक रूपमा कमजोर देखिनुको मुख्य कारण यही ुमनोवैज्ञानिक खाडलु नै हो ।

महतको यो अभिव्यक्तिले दुईवटा कुरा सङ्केत गर्छ

१. नेतृत्वको असफलतास् वर्तमान पदाधिकारीहरूले पार्टीलाई नयाँ ऊर्जा दिन सकेनन् ।
२. अस्तित्वको भयस् यदि अहिलेकै अवस्था रहे आगामी निर्वाचनमा कांग्रेसको हालत झन् नाजुक हुने निश्चित छ ।

नीति, राजनीति र नैतिकताको अन्तरसम्बन्ध

स्वर्णिम वाग्लेको प्रकरण र प्रकाशशरण महतको चिन्तालाई एउटै कडीमा जोडेर हेर्न सकिन्छ । स्वर्णिम वाग्ले हिजो कांग्रेसमै थिए । उनले कांग्रेसको नीति निर्माणमा लामो समय योगदान दिए । तर, पार्टीभित्रको गुटबन्दी र अवसरको अभावकै कारण उनी बाहिरिए । आज उनी अर्कै पार्टीबाट अर्थमन्त्री छन्, तर उनीमाथि लाग्ने आरोपहरूले अन्ततः नेपाली राजनीतिकै सिस्टम माथि औँला ठड्याएका छन् ।
नेपालमा अहिले दुईखाले संकट छन्स् आर्थिक संकट र राजनीतिक रिक्तता 

अर्थमन्त्री वाग्ले आर्थिक संकट समाधानका लागि बोल्ड निर्णय लिने दाबी गर्छन्, तर उनीमाथि लाग्ने सूचना चुहावटु र राजस्व हिनामिनाका आरोपले उनलाई काम गर्ने नैतिक धरातल कमजोर बनाउँदै लगेको छ । अर्कोतिर, कांग्रेसजस्तो ऐतिहासिक पार्टी आन्तरिक कलहमा फस्नुले मुलुकको लोकतान्त्रिक स्थिरता नै जोखिममा परेको छ ।

के वाग्लेले अग्निपरीक्षा पास गर्लान् ?

कुनै पनि अर्थमन्त्रीले सार्वजनिक रूपमा दुई रुपैयाँ बदमासी गरेको प्रमाणित भए जीवन त्याग गर्छुु भन्नु सानो कुरा होइन । तर, राजनीतिमा प्रमाण सधैँ भौतिक हुँदैनन् । नीतिगत भ्रष्टाचारमा संलग्न हुनेहरूले कहिल्यै कागजमा रसिद छोड्दैनन् ।
खुस्बु ओलीले उठाएको ५ अर्बको राजस्व हिनामिनाको विषयलाई वाग्लेले कसरी सम्बोधन गर्छन्, त्यसले नै उनको स्वच्छ छविु को वास्तविक परीक्षण गर्नेछ । यदि उनी साँच्चै इमान्दार हुन् भने उनले ती ५ हजार गाडीको आयात प्रक्रियामाथि तत्काल उच्चस्तरीय छानबिन आयोग गठन गर्नुपर्छ । आफ्नै मन्त्रालयका सचिव र भन्सार कर्मचारीहरूमाथि कडा कारबाही गर्ने आँट देखाउनुपर्छ । अन्यथा, उनको चुनौती केवल पपुलिस्ट भाषणमा मात्र सीमित हुनेछ ।

कांग्रेस र स्वर्णिमलाई एउटै चुनौती– डेलिभरी

नेपाली जनता अहिले भाषण र चुनौतीबाट थाकिसकेका छन् । उनीहरूलाई परिणाम चाहिएको छ ।
कांग्रेसका लागि डा. महतले भनेजस्तै बृहत्तर एकता र नयाँ ऊर्जा चाहिएको छ, जुन केवल गगन थापा वा शेरबहादुर देउवाको एक्लो प्रयासले सम्भव छैन । यसका लागि पार्टीभित्रको इगो त्यागेर साझा मार्गचित्र कोर्नु जरुरी छ ।

त्यस्तै, अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेका लागि यो मेक अर ब्रेक (Make or Break) को घडी हो । उनले आफूलाई केवल विद्वानका रूपमा मात्र होइन, एक कठोर र पारदर्शी प्रशासकका रूपमा पनि प्रमाणित गर्नुपर्नेछ । उनले भनेको दुई रुपैयाँको इमान्दारिता ५ अर्बको राजस्व रक्षामा देखिनुपर्छ

अन्त्यमा,

नेपाली राजनीतिको यो तरल अवस्थाले एउटा कुरा प्रष्ट पारेको छ– जबसम्म दलहरूभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ हुँदैन र जबसम्म सार्वजनिक पदमा बस्नेहरूले नीतिगत भ्रष्टाचारको प्वाल टाल्ने आँट गर्दैनन्, तबसम्म न कांग्रेसको पुनरुत्थान सम्भव छ, न त कुनै स्वर्णिम व्यक्तिले नै देश बदल्न सक्छ ।
समय घर्कँदै छ, र डा. महतले भने झैँ– अब अलमलिने समय छैन । चाहे त्यो पार्टी एकताको कुरा होस् वा राज्यको राजस्व जोगाउने कुरा !